Το γραφικό χωριό των Δολών Δυτικής Μάνης, 24 χλμ ΝΑ της Καλαμάτας, αποτελείται από τους οικισμούς Άνω και Κάτω Δολών. Κτισμένοι αντικριστά σε δυο λόφους, έχουν το πλεονέκτημα να εποπτεύουν τη θάλασσα, παραμένοντας αθέατοι από αυτήν.
Η περιοχή κατοικείται από τα προϊστορικά χρόνια, όπως αποδεικνύεται από νεολιθικά και πρωτοελλαδικά όστρακα (κομμάτια κεραμικών) που βρέθηκαν σε κοντινό σπήλαιο.
Η ύπαρξη του χωριού μαρτυρείται για πρώτη φορά σε έγγραφο των αρχών του 17ου αι., ενώ με την πληθυσμιακή αύξηση που καταγράφηκε καθ’ όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα, όπως σε όλα τα χωριά της ευρύτερης περιοχής που απλώνονται σε οχυρούς λόφους με εκτεταμένη καλλιεργήσιμη έκταση, έφθασε στις αρχές του 19ου αι. να αριθμεί πάνω από 500 σπίτια.
Η πρώην κοινότητα Δολών περιελάμβανε δύο ακόμη οικισμούς, τα Καλλιαναίικα, έναν από τους νεότερους οικισμούς της Mάνης που πιθανότατα δημιουργήθηκε μέσα στον 19ο αι. από την οικογένεια Καλλιάνη, και τις Κιτριές, έναν πανέμορφο παραθαλάσσιο οικισμό, με πλούσια βλάστηση και φανταστική παραλία, στο πέρας του φαραγγιού της Σάντοβας.
Ανηφορίζοντας προς τους Δολούς, αξίζει να δει κανείς το ιστορικά διατηρητέο τμήμα του παλαιού καλντεριμιού των οικισμών Κιτριών-Δολών, το μοναστήρι του Προφήτη Ηλία στα Καλλιαναίικα, με υπέροχο καμπαναριό και αγιογραφίες του 1758, καθώς και το καθολικό της Ζωοδόχου Πηγής, στην κεντρική πλατεία του χωριού, με το λαμπρό πανηγύρι την Παρασκευή του Πάσχα.
Στον δρόμο από τα Καλλιαναίικα προς τους Δολούς, επάνω στο παλαιό καλντερίμι που συνέδεε τα δύο χωριά, προβάλλει το γραφικό μονόχωρο τρουλαίο εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου (13ου-14ου αι.), όπου διασώζονται όψιμες μεταβυζαντινές τοιχογραφίες, ενώ σε μαγευτική τοποθεσία λίγο πιο πάνω από το εκκλησάκι, βρίσκεται το πολύ ενδιαφέρον σταλακτιτικό σπήλαιο «Λυκούργου» (γνωστό και ως «Τρύπα»).
Φθάνοντας στους Κάτω Δολούς, εκτός από τον ιστορικό πύργο Κετσέα, το γεφύρι και την κρήνη (θέση «Μέρνο»), θα συναντήσει κανείς αρκετές αξιόλογες εκκλησίες, μεταξύ των οποίων του Αγίου Νικολάου με τοιχογραφίες του 1785, μέσα στον πύργο Κετσέα, του Αγίου Βασιλείου (του 1776), στην κεντρική πλατεία του χωριού και της Αγίας Παρασκευής.
Τέλος, στην περιοχή των Άνω Δολών σώζεται ο πύργος του Σαράβα, κλασσικό δείγμα μανιάτικης αρχιτεκτονικής, οι ναοί Αγίας Τριάδας και Κοιμήσεως της Θεοτόκου, με τοιχογραφίες του 18ου αιώνα, καθώς και ο μοναστηριακός ναός του Αγίου Νικήτα με ωραία αγιογράφηση του 1752, όπου λειτουργούσε επί Τουρκοκρατίας κρυφό σχολείο.
Στο εκλπηκτικό video του messiniaview δείτε όλη την ομορφιά των Δολών.
![](https://www.messinialive.gr/wp-content/uploads/2017/06/logo-website-3.png)